فرياد صلح بر سر سلاح هسته‌اى

تهمینه انصاری

در روز جهانی علیه آزمایش‌های هسته‌ای از تصویب قانون منع استفاده از سلاح هسته‌ای

و قانون ‌شکنی آن در بعضی کشورهای آسیایی گزارش می‌دهد

ناکامیتسو ایزومی رئیس کمیته خلع سلاح سازمان ملل: هیچ راهی برای از بین‌بردن سلاح‌های هسته‌ای وجود ندارد سازمان ملل متحد امیدوار است که یک روز تمام سلاح‌های هسته‌ای از دنیا حذف خواهند شد انواع آزمایش‌های هسته‌ای در تمام محیط‌های زمین، زیر زمین و زیر آب انجام شده است

از روزی که آزمایش تسلیحات هسته‌ای در 16 جولای 1945 آغاز شد، تقریبا 2000 آزمایش هسته‌ای در سرتاسر دنیا انجام شد. اوایل‌ سال گذشته داشتن سلاح‌های هسته‌ای به‌ عنوان معیار پیشرفت علمی یا توان نظامی، با توجه بسیار کمي به اثرات ویران‌کننده آزمایش سلاح هسته‌ای بر زندگی انسان، به جز خطرات ناشی از اتلافات هسته‌ای از آزمایش‌هاي اتمسفری مورد توجه قرار گرفت. تاریخ و پیشینه ما اثرات وحشتناک و غم‌انگیز آزمایش تسلیحات هسته‌ای را به ما نشان داده است؛ به‌ویژه در شرایطی که شرایط کنترل‌شده به‌ طور کامل و با توجه به سلاح‌های هسته‌ای بسیار قدرتمند و مخربی که امروزه وجود دارند، نبوده است. این آزمایش‌ها موجب آلودگی بسیاری از مردم در مجاورت این مناطق و حتی بدون آگاهی از این انفجارها شده است که خود ضایعه‌ای وخیم بر دل همه آنانی که از انسان‌دوستی بویی برده‌اند، بر جا می‌گذارد.
تراژدی‌های انسانی و زیست‌ی که نتیجه آزمایش هسته‌ای هستند، دلایل قانع‌کننده‌ای برای نیاز روز جهانی مبارزه علیه آزمایش‌هاي هسته‌ای است -روزی که رویدادهای آموزشی، فعالیت‌ها و پیام‌ها با هدف توجه جهان به تلاش‌های یکپارچه برای جلوگیری از آزمایش‌های بیشتر تسلیحات هسته‌ای را برجسته‌تر می‌کند.
ابزار و تمهیدات بین‌المللی برای پایان‌دادن به تمام انواع آزمایش‌های هسته‌ای، به پیمان جامع منع سلاح‌های هسته‌ای 1996 (CTBT) نياز دارد که متاسفانه هنوز به تصویب نرسیده است.
در 2 دسامبر 2009، در شصت‌وچهارمين جلسه مجمع عمومی سازمان ملل، 29 آگوست، روز جهانی علیه آزمایش‌های هسته‌ای  با قطعنامه 35/64 به اتفاق آرا اعلام شد. این قطعنامه خواستار افزایش آگاهی و آموزش «در مورد تأثیرات انفجارهای آزمایش سلاح هسته‌ای یا هر انفجار هسته‌ای دیگر و نیاز به توقف آن به‌ عنوان یکی از ابزارهای دستیابی به هدف دنیای بدون سلاح هسته‌ای» است. این قطعنامه توسط جمهوری قزاقستان، همراه با تعداد زیادی از حامیان و مخالفان با نگاه به خاتمه کار سایت آزمایش سلاح هسته‌ای سمیپالاتینسک در تاریخ 29 آگوست 1991 آغاز شد. این روز به منظور تقویت سازمان ملل، کشورهای عضو، سازمان‌های بین دولتی و غیردولتی، موسسات آموزشی، شبکه‌های جوانان و رسانه‌ها به منظور اطلاع‌رسانی، آموزش و حمایت از ضرورت ممنوعیت آزمایش‌های سلاح‌های هسته‌ای به‌عنوان قدم ارزشمندی در جهت دستیابی به جهان امن‌تر نامگذاری شده است.
سال 2010 یادبودی برای آغاز روز بین‌المللی علیه آزمایش‌های هسته‌ای بود. هر ساله از آن زمان، با هماهنگی فعالیت‌های مختلف در سراسر جهان، مانند سمپوزیوم‌ها، کنفرانس‌ها، نمایشگاه‌ها، مسابقات، نشریات، سخنرانی‌ها در موسسات دانشگاهی، برنامه‌های رسانه‌ای و سایر طرح‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
از زمان نامگذاری این روز، بسیاری از تحولات دوجانبه و چندجانبه دولتی و همچنین نهضت‌های گسترده در جامعه مدنی باعث تقويت علل ممنوعیت آزمایش‌های هسته‌ای شده است.
علاوه بر این «با اعتقاد به این‌که خلع سلاح هسته‌ای و از بین‌بردن کامل سلاح‌های هسته‌ای تنها تضمین مطلق علیه استفاده یا تهدید سلاح‌های هسته‌ای است» مجمع عمومی 26 سپتامبر را به‌ عنوان «روز جهانی حذف کامل سلاح‌های هسته‌ای» انتخاب کرد. به منظور ترویج هدف نابودی کامل سلاح‌های هسته‌ای تلاش‌های بین‌المللی متحدی برای این کار اختصاص داده شده است. نخستین پیشنهاد در اکتبر 2013، قطعنامه (A / RES / 68/32) به دنبال پیگیری نشست‌های سطح بالا در مورد خلع سلاح هسته‌ای در تاریخ 26 سپتامبر 2013 در مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شد. روز جهاني حذف کامل سلاح‌های هسته‌ای برای نخستين‌بار در سپتامبر 2014 مورد بررسی قرار گرفت. روز جهانی مبارزه با آزمایش‌های هسته‌ای همراه با سایر رویدادها و اقدامات، ‌زیست جهانی را با چشم‌انداز‌های خوشبینانه‌تر برای جهانی بدون سلاح‌های هسته‌ای می‌پروراند.
همان‌طور که دبیرکل در پیام خود در کنفرانس منع سلاح هسته‌ای گفت،  امنیتی به‌ طور فزاینده پیچیده است، اما پیچیدگی نمی‌تواند بهانه‌ای برای بی‌عملی و بدبینی باشد. اگر چه چالش‌ها به‌ویژه از نظر رو به نابودی رفتن امنیت بین‌المللی  همراه با افزایش هزینه‌های نظامی و شتاب استراتژیک در برابر سلاح‌های هسته‌ای باقی می‌مانند، اما هنوز هم نشانه‌هایی از پیشرفت در جبهه‌های مختلف در ‌سال 2017 دیده شده است.
سازمان ملل متحد امیدوار است که یک روز تمام سلاح‌های هسته‌ای از دنیا حذف خواهند شد. تا آن زمان، ما برای ترویج صلح و امنیت در سراسر جهان تلاش می‌کنیم و به روز جهانی مبارزه با آزمایش‌هاي هسته‌ای احترام مي‌گذاريم. ایزومی ناکامیتسو، رئیس کمیته خلع سلاح سازمان ملل، در کنفرانس سالانه ناتو در زمینه کنترل، خلع سلاح و عدم گسترش سلاح‌های کشتار جمعی در روز 29 ماه مه ‌سال 2017 گفت: «هیچ راهی برای از بین‌بردن سلاح‌های هسته‌ای وجود ندارد. ما باید همچنان تلاش خود را برای اقدامات دیگری برای دستیابی و حفظ دنیای بدون سلاح‌های هسته‌ای ادامه دهیم.» طرح‌هایی مانند روز جهانی مبارزه با آزمایش‌های هسته‌ای بخشی از تلاش‌های جهانی برای ایجاد دنیایی بدون سلاح هسته‌ای است.
پیشینه روز جهانی علیه آزمایش‌های هسته‌ای
جلسه 64 مجمع عمومی سازمان ملل متحد 29 آگوست را روز بین‌المللی علیه آزمایش‌های هسته‌ای از طریق تصویب قطعنامه 64/35 خود در تاریخ 2 دسامبر 2009 اعلام کرد. در مقدمه این قطعنامه تأکید می‌شود که «باید تلاش‌های همه جانبه‌ای برای پایان‌دادن به آزمایش‌های هسته‌ای انجام شود و «پایان آزمایش‌هاي هسته‌ای، یکی از ابزارهای اصلی دستیابی به هدف جهانی بدون سلاح هسته‌ای است.»
مکانیسم اصلی برای ریشه‌کن‌کردن آزمایش‌های سلاح‌های هسته‌ای، پیمان جامع منع استفاده از سلاح هسته‌ای (CTBT) است. این قطعنامه در تاریخ 10 سپتامبر 1996 توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد. تا به امروز 183 کشور این معاهده را امضا و 166 کشور آن را تصویب کرده‌اند. برای به اجرا در آوردن آن باید این قطعنامه توسط چندین کشور با قابلیت‌های قابل توجه هسته‌ای تصویب شود.
در حالی ‌که توافق کلی در جامعه بین‌المللی این است که آزمایش‌های سلاح‌های هسته‌ای خطرات تهدید‌کننده‌ای برای زندگی محسوب می‌شوند، هنوز هم تا حدی گمانه‌زنی‌هایی از سوءاستفاده در میان دولت‌ها وجود دارد و یک سوء‌ظن نامطلوب در مورد امکان آزمایش مخفیانه تسلیحات هسته‌ای نیز در میان است. همچنین نگرانی‌ای وجود دارد که اگر سلاح‌های هسته‌ای را نتوان آزمایش کرد، قابلیت اطمینان از آنها ممکن است در معرض خطر باشد. با این حال، در طول سال‌ها، با پیشرفت علم و فناوری، به طرز چشمگیری ظرفیت نظارت و بررسی مکانیزم‌های انطباق و تشخیص گسترش تسلیحات هسته‌ای افزایش پیدا کرده است. این فعالیت‌ها و ابزارهای ردیابی توسط سازمان جامع منع استفاده از سلاح هسته‌ای (CTBTO) تهیه شده است. به‌رغم کاستی‌ها در اجرای این قطعنامه، حمایت‌های فزاینده‌ای از سوی عموم مردم، ازجمله فعالیت‌ها و رویدادهایی که در روز جهانی علیه آزمایش‌های هسته‌ای انجام می‌شود، فشار بر قدرت را اعمال می‌کند که می‌تواند در پیشبرد تصویب این قطعنامه با دیدگاه نابودی نهایی آزمایش‌هاي هسته‌ای ثمربخش باشد.
نشانه‌های قابل توجهی از پیشرفت در جبهه‌های مختلف توسط کشورهای عضو ازجمله اقدام در سطح چند جانبه، دو‌جانبه و از طریق اقدامات یک جانبه موسسات علمی، جامعه مدنی و اجتماع‌های محلی وجود دارد.
خلع سلاح هسته‌ای که دبیرکل سابق سازمان ملل متحد، بان کی مون از آن به‌عنوان «کاری خوب از عموم مردم جهان» و کلیدی برای صلح و امنیت یاد می‌کند. روز جهانی مبارزه با آزمایش‌های هسته‌ای به این مفهوم مهم اشاره دارد. در حقیقت اهمیت «کار خوب عموم جهان» منعکس‌کننده تهدید آزمایش‌های هسته‌ای و سلاح‌های هسته‌ای است و در سال‌های اخیر نیز تهدید تروریسم هسته‌ای است. چندین کمیسیون بین‌المللی و قطعنامه‌های بی‌شماری صحت این قانون را تأیید کرده‌اند؛ در حالی‌که تأثیرات وحشتناک هر نوعی از آن در استفاده برای انسان، برای اقتصاد جهان و  طبیعی جلوه پررنگ‌تري پيدا مي‌كند.
یکی از مهمترین همکاری‌های انتقادی در تفکر فعلی، توسط سند نهایی کنفرانس بررسی ‌سال 2010 پیمان منع استفاده از سلاح‌های هسته‌ای (NPT) ارایه شده است که نگرانی عمیقی در مورد پیامدهای فاجعه‌بار انسانی هر نوع استفاده از سلاح‌های هسته‌ای را نشان می‌دهد و نیاز موافقت همه دولت‌ها به قانون بین‌المللی مناسب ازجمله قانون حقوق بشردوستانه را بیان می‌کند.
کمیسیون آمادگی پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای و 166 کشور تصویب‌شده آن بشدت برای انجام و عملی‌شدن این پیمان تلاش می‌کنند. سیستم نظارت منحصربه‌فرد پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای که قبلا 90‌درصد از ایالت‌ها را تحت نظر خود قرار می‌داد، اطمینان کامل می‌دهد که هیچ انفجار هسته‌ای از تشخیص ما خارج نخواهد شد.
با وجود این هیچ چیز نمی‌تواند نقش مهمی در اجتناب از جنگ هسته‌ای و یا تهدید تروریسم اتمی به‌عنوان حذف کامل سلاح‌های هسته‌ای ايفا كند. پایان برگشت‌ناپذیر به انفجارهای هسته‌ای مانع پیشرفت بیشتر سلاح‌های هسته‌ای خواهد شد. فعالیت‌های گوناگونی برای گرامیداشت روز جهانی علیه آزمایش‌های هسته‌ای و همچنین تلاش‌هایی در طول سال‌های بسیار توسط ملل و جوامع مدنی مختلف به دنبال برقراری دنیای بی‌خطر و ایمن شده است.
پایان آزمایش‌های هسته‌ای
تاریخ آزمایش سلاح‌های هسته‌ای صبح روز 16 جولای 1945 در آزمایشگاه بیابانی در آلاموگوردو - نیومکزیکو، هنگامی که ایالات متحده اولین بمب اتمی خود را منفجر کرد، آغاز شد. این تست نقطه اوج سال‌های تحقیق علمی تحت عنوان «پروژه منهتن» بود.
در پنج دهه بین این روز سرنوشت‌ساز در ‌سال 1945 و باز شدن امضای قرارداد جامع هسته‌ای (CTBT) در ‌سال 1996، بیش از 2000 آزمایش هسته‌ای در سراسر جهان انجام گرفت.
 ایالات متحده آمریکا بین سال‌های 1945 تا 1992، 1032 آزمایش انجام داد.
 اتحاد جماهیر شوروی از ‌سال 1949 تا 1990، 715 آزمایش انجام داد.
 بریتانیا در سال‌های 1952 تا 1991، 45 آزمایش انجام داد.
 فرانسه طی سال‌های 1960 تا 1996، 210 آزمایش انجام داد.
 چین طی سال‌های 1964 تا 1996، 45 آزمایش انجام داد.
 در پنج دهه بین سال‌های 1945 و 1996 بیش از 2000 آزمایش هسته‌ای در سراسر جهان انجام گرفت.
 پس از پیمان جامع منع سلاح هسته‌ای برای امضا در سپتامبر 1996، 10 آزمایش هسته‌ای انجام شده است
 هند در ‌سال 1998 دو آزمایش انجام داد (هند نیز در ‌سال 1974 یک انفجار هسته‌ای صلح‌آمیز انجام داد).
 پاکستان دو آزمایش را در ‌سال 1998 انجام داد.
 جمهوری دموکراتیک خلق کره در سال‌های 2006، 2009، 2013 و 2016 آزمایش‌هاي هسته‌ای انجام داد.
زیر پا گذاشتن مهلت قانونی
حدود 9 آزمایش هسته‌ای بین سال‌های 1998 تا 2016 انجام شد: دو آزمایش در کشور هند و دو آزمایش در پاکستان در ‌سال 1998، پنج آزمایش در جمهوری دموکراتیک خلق کره در سال‌های 2006، 2009، 2013 و دو آزمایش در ‌سال 2016، که قانون منع استفاده از سلاح هسته‌ای را نقض کرد.
هند در تاریخ 11 و 13 مه 1998 در سایت آزمایشی زیرزمینی خود در پخران دو آزمایش هسته‌ای زیرزمینی را با نام «Shakti )Power) 98» انجام داد. برخلاف آزمایش اولیه هسته‌ای هند در ‌سال 1974، این‌بار هیچ ادعایی مبنی بر این‌که «آزمایش‌ها، آزمایش‌های صلح‌آمیزی» بود، وجود نداشت. برعکس، مقامات دولتی سریعا بر ماهیت نظامی انفجار تأکید داشتند.
دو هفته پس از آن، پاکستان واکنش نشان داد و دو آزمایش هسته‌ای زیرزمینی را در محدوده رأس کوه انجام داد.
هر دو کشور هند و پاکستان بلافاصله اعلامیه‌های یک جانبه‌ای را برای آزمایشات هسته‌ای اعلام کردند و همچنین بیان کرده‌اند که از‌ سال 1998 آزمایشات اتمی نداشته اند.
تست هسته‌ای اعلام شده توسط حزب کمونیست کره‌شمالی در تاریخ 9 اکتبر 2006، یک قطعنامه هشتاد و یک ساله را لغو کرد و در برابر پیمان جامع هسته‌ای با کنوانسیون‌های هسته‌ای قرار می‌گرفت.
چهار آزمایش دیگر در ‌سال 2009، 2013 و ژانویه و سپتامبر 2016 به وقوع پیوست. این آزمایش‌ها با بیان نگرانی‌های جهانی نسبت به همدردی جهانی همراه شد. شورای امنیت سازمان ملل به شدت آنها را به‌عنوان تهدیدی روشن برای صلح و امنیت بین‌المللی محکوم کرد. 

پیشرفت‌های این روز جهانی

از زمانی که روز جهانی مبارزه با آزمایش‌های هسته‌ای در ابتدا اعلام شد، تحولات مهم، بحث‌ها و ابتکارات مربوط به اهداف آن و نیز کنفرانس‌هایی برای تشریح و پیشرفت این تحولات صورت گرفته است.
تحولات‌ سال 2017
21-3 آوریل: پس از دو دهه بی‌نظمی، کمیسیون خلع سلاح سازمان ملل متحد توانست در مورد پیشنهادهای اساسی به توافق نظر برسد.
12-2 می: نخستين جلسه کمیته آمادگی برای کنفرانس بررسی پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در‌ سال 2020 در وین برگزار شد.
9-5 ژوئن: کارگروهی در جلسه چهارم ویژه مجمع عمومی که به خلع سلاح اختصاص داده شده بود، تشکیل شد و توانست در مورد پیشنهادهایی که برای انتقال به مجمع عمومی داده شده بود، با اشاره به موضوع ایجاد یک کمیته احتمالی برای بازگشت اين پيشنهادها به مجمع عمومی برای بحث بیشتر به توافق برسد.
7 جولای: تصویب پیمان منع سلاح‌های هسته‌ای، نخستين ابزار چند جانبه قانونی برای خلع سلاح هسته‌ای است که طی 20‌سال توسط 122 کشور تصویب شده است.
مذاکرات از 27 تا 31 مارس و 15 ژوئن تا 7 جولای برگزار شد که به موجب آن قطعنامه 258/71 مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب و تصمیم گرفته شد تا در‌ سال 2017 یک کنفرانس سازمان ملل متحد برای مذاکره درباره سازوکار قانونی برای ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای تشکیل شود. گرچه بیش از 120 کشور در مذاکرات حضور داشتند، اما تمام 9 تسلیحات هسته‌ای که این کشورها داشتند، همراه با برخی از متحدان ایالات متحده، این کنفرانس را تحریم کردند.

انواع آزمایش‌های هسته‌ای در تمام محیط‌های زمین، زیر زمین و زیر آب انجام شده است

آزمایش    اتمسفری
 آزمایش‌های اتمسفری، آزمایش‌هایی است که به انفجارهای در جو یا بالاتر از جو اشاره دارد. همانطورکه گفته شد بیش از 2000 انفجار هسته‌ای در بین 16 جولای 1945 (ایالات متحده) و 29 جولای 1996 (چین) روی داده است، 25‌درصد یا بیش از 500 بمب در فضای باز منفجر شده است: بیش از 200 بمب توسط ایالات متحده، بیش از 200 بمب توسط اتحاد جماهیر شوروی، حدود 20 بمب بریتانیا، حدود 50 بمب فرانسه و بیش از 20 بمب در چین.   نگرانی‌های بین‌المللی در مورد اتلافات رادیواکتیو ناشی از آزمایش اتمسفری در اواسط دهه 1950 افزایش یافت. در ماه مارس ‌سال 1954 ایالات متحده بمب هیدروژنی خود را در قلمرو براوو در جزایر مارشال اقیانوس آرام آزمایش کرد. آزمایش براوو بدترین فاجعه رادیولوژیک در تاریخ آزمایش ایالات متحده بود. به‌طور تصادفی، غیرنظامیان محلی در جزایر مارشال، نیروهای آمریکایی مستقر در Rongerik atoll، و ماهیگیری ژاپنی هم آلوده شدند.  آزمایش اتمسفری توسط بخشی از پیمان منع ‌سال 1963 ممنوع شد. مذاکرات عمدتا به نگرانی شدید جامعه بین‌المللی در مورد اتلافات رادیواکتیو ناشی از آزمایش اتمسفر پاسخ داد. ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و انگلستان به‌عنوان طرف‌های پیمان متعهد شدند، اما فرانسه و چین این تعهد را نپذیرفتند. فرانسه آخرین آزمایش اتمسفری خود را در ‌سال 1974و چین در ‌سال 1980 انجام داد.
آزمایش زیر زمینی
 تست زیرزمینی بدان معنی است که انفجارهای هسته‌ای در اعماق مختلف در زیر زمین منفجر می‌شوند. اکثریت این انفجارها را (یعنی حدود 75 درصد) تمام انفجارهای هسته‌ای که در طول جنگ سرد (1945-1989) به وقوع پیوستند، تشکیل دادند. یعنی بیش از 800 آزمایش توسط ایالات متحده و نزدیک به 500 آزمایش از سوی اتحاد جماهیر شوروی انجام شده است.  اگر آزمایش‌هاي هسته‌ای زیرزمینی «به سمت سطح» برسند، می‌توانند باقی مانده‌های رادیواکتیو قابل توجهی تولید کنند. آزمایش‌هاي زیرزمینی معمولا از طریق فعالیت لرزه‌ای مربوط به عملکرد دستگاه هسته‌ای مشهود است.  تست هسته‌ای زیرزمینی توسط پیمان جامع هسته‌ای 1996 ممنوع شده است که تمام انفجارهای هسته‌ای را بر روی زمین ممنوع می‌کند.
آزمایش زیر آب
آزمایش زیر آب اشاره به انفجارهایی اشاره دارد که در زیر آب و یا نزدیک به سطح آب قرار دارند. تعداد آزمایش‌های زیر آب به نسبت کم است. اولین آزمایش هسته‌ای در زیر آب - عملیات تقاطع‌ها - توسط ایالات متحده در ‌سال 1946 در اقیانوس اطلس در جزایر مارشال با هدف ارزیابی اثرات سلاح‌های هسته‌ای مورد استفاده در برابر کشتی‌های دریایی انجام شد. بعدها، در ‌سال 1955، عملیات Wigwam ایالات متحده، آزمایش هسته‌ای زیر آب را در عمق 600 متر انجام داد تا آسیب پذیری زیردریایی‌ها را برای انفجارهای هسته‌ای تعیین کند.   انفجار هسته‌ای زیر آب نزدیک به سطح می‌تواند مقادیر زیاد آب و بخار رادیواکتیو را تخریب و کشتی‌ها، سازه‌ها و افراد دیگر را آلوده کند.  تست هسته‌ای زیر آب توسط بخشی از پیمان منع هسته‌ای در ‌سال 1963 ممنوع شد.شهروند

International Day against Nuclear Tests
29 August

Since nuclear weapons testing began on 16 July 1945, nearly 2,000 have taken place. Early on, having nuclear weapons was seen as a measure of scientific sophistication or military might, with little consideration given to the devastating effects of testing on human life, let alone the dangers of nuclear fallout from atmospheric tests. Hindsight and history have shown us the terrifying and tragic effects of nuclear weapons testing, especially when controlled conditions go awry, and in light of the far more powerful and destructive nuclear weapons that exist today.
The human and environmental tragedies that are the result of nuclear testing are compelling reasons for the need to observe the International Day against Nuclear Tests – a day in which educational events, activities and messages aim to capture the world’s attention and underscore the need for unified efforts to prevent further nuclear weapons testing.
The international instrument to put an end to all forms of nuclear testing is the 1996 Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty (CTBT), unfortunately, this has yet to enter into force
.